Deprem hazırlığı denince çoğu evde ilk konuşulan şey çantadır. Su, fener, pil, battaniye… Bunların hepsi önemlidir; fakat gerçek bir deprem anında aileyi koruyan şey yalnızca dolabın üstündeki çanta değil, herkesin ne yapacağını bilmesidir. Çanta kolayca satın alınabilir. Çalışan bir plan ise evinize, yaşınıza, sağlık durumunuza, çocuklara, evcil hayvanlara ve binanın fiziksel koşullarına göre kurulmalıdır.
İzmir’de 2020 depreminden sonra birçok aile bir süre hazırlık yaptı, sonra günlük hayat geri geldi. En büyük risk de burada başlıyor: hazırlığı tek seferlik bir alışveriş olarak görmek. Oysa iyi plan, altı ayda bir kontrol edilen küçük alışkanlıklardan oluşur.
İlk görev: Evin içindeki yaralanma riskini azaltmak
Deprem sırasında yaralanmaların önemli bölümü devrilen mobilya, düşen eşya ve kırılan camlardan kaynaklanabilir. Kitaplık, gardırop ve televizyonu uygun sabitleme aparatıyla duvara bağlayın. Ağır objeleri yüksek raflardan indirin. Yatak başının üzerine büyük çerçeve, ayna veya raf koymayın.
Mutfakta dolap kapaklarına basit kilitler eklemek, cam ve ağır tencerelerin dökülmesini azaltabilir. Çocuk odasında oyuncak kutuları ve ranza çevresi ayrıca değerlendirilmelidir. Kiracıysanız “duvara delik açamam” diye vazgeçmek yerine ev sahibiyle yazılı izin ve profesyonel montaj konuşun.
Aile planı tek cümle olamaz
“Deprem olursa dışarı çıkarız” bir plan değildir. Şu soruların cevapları herkes tarafından bilinmelidir:
- Sarsıntı sırasında evde hangi güvenli noktalar kullanılacak?
- Sarsıntı bitince gaz ve elektrik kim tarafından kontrol edilecek?
- Bina çıkışı güvenli değilse nerede beklenilecek?
- Aile üyeleri farklı yerlerdeyse şehir dışındaki ortak iletişim kişisi kim?
- Çocuk okulda, yetişkin işteyse buluşma kararı nasıl verilecek?
- Evcil hayvanın taşıma çantası ve tasması nerede?
Telefon hatları yoğun olabilir. Kısa mesajın sesli aramadan daha kolay ulaşabileceğini çocuklara da anlatın. Herkesin ezbere bildiği en az bir telefon numarası olsun.
Toplanma alanını haritada bırakmayın
E-Devlet üzerinden en yakın acil toplanma alanını görmek iyi bir başlangıçtır. Fakat rota kapalı yol, yıkıntı, karanlık veya yoğun kalabalık nedeniyle değişebilir. Ailece bir kez yürüyün; iki alternatif yol belirleyin. Yaşlı veya hareket kısıtlı aile üyesi varsa süreyi gerçek tempoyla ölçün.
Toplanma alanı, depremden hemen sonra herkesin kontrolsüz biçimde koşacağı bir “buluşma noktası” değildir. Önce sarsıntı sırasında korunmak, sonra güvenli çıkış ve resmî yönlendirmeyi takip etmek gerekir.
Deprem çantasını kişiselleştirin
Standart listeler başlangıçtır. Diyabet ilacı, gözlük, işitme cihazı pili, bebek maması, hijyen ürünü, yedek anahtar, evcil hayvan maması veya küçük bir çocuk için sakinleştirici oyuncak sizin aileniz için daha kritik olabilir.
Belgelerin kopyalarını su geçirmez bir dosyada ve şifreli dijital depoda saklayın. Nakit parayı küçük kupürlerde düşünün. Suyu ve gıdayı son kullanma tarihleriyle birlikte altı ayda bir döndürün.
Binada komşuluk bir güvenlik sistemi olabilir
Apartmanda kimin sağlık çalışanı olduğunu, kimin ilk yardım bildiğini, yalnız yaşayan yaşlıları ve hareket kısıtlı kişileri bilmek kriz anında büyük fark yaratır. Bu bilgiyi kişisel mahremiyete saygılı, gönüllü bir listeyle yönetin.
Yangın tüpü, acil aydınlatma, merdiven boşluğu ve bina çıkışının durumu yönetim toplantısında düzenli gündeme alınmalıdır. Ortak alanların ayakkabılık, bisiklet veya eşya deposuna dönüşmesi tahliyeyi zorlaştırır.
Çocuklarla prova korku yaratmadan yapılabilir
Çocuğa sürekli felaket görüntüsü göstermek hazırlık değildir. Basit ve sakin bir dil kullanın: “Sarsıntı olursa pencereye koşmuyoruz; sağlam bir eşyanın yanında çök-kapan-tutun yapıyoruz.” Oyuncakla kısa prova, okul planını konuşmak ve çocuğun sorularına dürüst cevap vermek kaygıyı azaltabilir.
Prova sonunda normal bir etkinliğe dönmek önemlidir. Hazırlığın amacı evde sürekli korku değil, belirsizlik karşısında güven duygusu yaratmaktır.
Altı aylık bakım günü
Takvime yılda iki tarih koyun. O gün çantayı, ilaçları, pilleri, iletişim numaralarını, toplanma rotasını ve mobilya sabitlemelerini kontrol edin. Yeni taşındıysanız, aileye biri katıldıysa veya sağlık durumu değiştiyse planı hemen güncelleyin.
Depreme hazırlıklı ev, en pahalı ekipmana sahip ev değildir. Sarsıntı anında nerede korunacağını bilen, çıkışı açık tutan, komşularıyla iletişim kuran ve planını ara sıra deneyen evdir.
72 saatlik ev hesabı
İki yetişkin ve bir çocuk için kişi başı günlük 2 litre üzerinden üç günlük basit su rezervi 18 litredir; yemek ve tıbbi ihtiyaçlar buna dahil değildir. Dayanıklı gıda, düzenli ilaç, yedek gözlük, radyo, aydınlatma, powerbank, hijyen malzemesi, belge kopyaları ve küçük kupürlü nakit ekleyin. Çanta yalnız bir katmandır; mobilyaların sabitlenmesi, gaz/elektrik vanalarının bilinmesi ve aile iletişim planı daha sık görülen yaralanma ve karmaşayı azaltır.
On dakikalık tatbikat yapın
- Herkes her odada “çök-kapan-tutun” noktasını gösterir.
- Bir yetişkin asansör kullanmadan çıkış rotasını kontrol eder.
- Aile şehir dışındaki belirlenmiş kişiye tek bir mesaj gönderir.
- Çocuklar okuldan kendilerini kimin alabileceğini söyler.
- Evcil hayvan taşıma çantası, tasma ve mama kontrol edilir.
Taşınma veya mobilya değişikliğinden sonra ve yılda iki kez tekrarlayın. Hiç uygulanmamış plan hâlâ teoridir.
Bina düzeyinde sorular
Ana gaz, su ve elektrik kesme noktalarının nerede olduğunu; acil aydınlatmanın çalışıp çalışmadığını; yaşlı veya engelli komşular için yönetimin planını ve güncel toplanma alanını sorun. DASK ve isteğe bağlı konut sigortasını erişilebilir tutun; ancak sigortanın yapıyı güçlendirmediğini, finansal riski aktardığını unutmayın.
Resmî ve yararlı bağlantılar
